بهداشت حرفه ای

صدا

پیشرفت و توسعه فناوری استفاده وسیع از ماشین‌آلات را باعث شده و در نتیجه، بشر در زندگی روزمره و شغلی خود با آشفتگی‌های ناخوشایند آکوستیکی روبرو شده است. مطالعات نشان می‌دهد که تراز شدت صدا در جوامع ارتباط مستقیم با میزان جمعیت دارد در نتیجه در جوامع صنعتی و شهری مردم و نیروی کار بیشتر در معرض این پدیده قرار دارند.

صوت یک انرژی مکانیکی است که توسط مکانیسم شنوایی قابل تشخیص است. طیف 20 تا 20000 هرتز امواج صوتی، را طیف شنوایی می‌گویند فرکانسهای کمتر از آنرا مادون صوت و بیش از این طیف را ماوراء صوت یا فراصوت می‌نامند فرکانس‌های گفتگوی روزانه حدود 500 تا 4000 هرتز می‌باشد.

صدا در انسان آثار مختلف و متعددی دارد بطوریکه از اثر روی اندام بینایی (کاهش عکس‌العمل به نور) سیستم تعادلی (گیجی، تهوع)، اثرات عصبی و گوارشی، روانی، فیزیولوژیک عمومی (ضربان قلب، فشارخون) تا ناراحتی‌های اجتماعی ا در بر می‌گیرد.

اشخاصی که در کارگاههای مختلف صنعتی مانند صنایع سنگین، موتورجت، چکشهای پنوماتیک (جک های باری و دژبر) ، مته های برقی پر سروصدا و ماشین های برش سروکار دارند و کارگرانی که به فلزکاری، صاف کاری، آهنگری، نجاری و غیره مشغولند در معرض ضایعات جبران ناپذیر گوش قرار دارند.

واحد شدت صوت بل می باشد که مقیاس دیگر آن دسی بل (dB) است.

dB =10-12 w/m2

سطوح صوت برخی از منابع تولید صدا در جدول زیر آمده است:

میزان حد مجاز تحمل سروصدا در روز به شرح زیر است:

اصولاً صداهای 35 تا 55 دسی بل طبیعی هستند و حد تحمل صدا طبق نظریه (Spieth) برای کار فکری 75 دسی بل و در کار غیر فکری 85 دسی بل است.

اثر سروصدا روی کارگران:

اثر روانی: عصبانیت، تحریک پذیری. مطالعه نشان می‌دهد که منازعات و اختلافات خانوادگی در کارگان که در محیطی پر سروصدا کار می‌کنند بیشتر است.

اثر روی شنوایی: تشخیص صدا و جهت صدا دشوار می‌شود

افت شنوایی: در این حالت فرکانس آستانه شنوایی افزایش می‌یابد که در ابتدا موقتی (Temporary Threshold shift ) و در صورت تکرار دائمی (Permanent Threshold shift Pts) خواهد بود. عواملی مانند سابقه کار، نژاد، تغذیه و بیماری نیز در این امر دخیل است. پاره‌ای از مسمومیت‌ها (اکسید کربن، جیوه، فسفر، سرب) و برخی داروها مانند استروپتومایسین (Streptomycin) نیز می‌تواند به افت شنوایی منجر شود

چگونگی فرایند شنوایی

صوت بصورت امواج مکانیکی و ارد گوش می شود و پرده گوش را تحریک می کند توسط مرکز شنوایی درک می شود و در گوش داخلی به امواج الکتریکی تبدیل می شود و به مغز می رود.

ویژگی های فیزیولوژیک امواج صوتی

•بلندی یا شدت صوت

•ارتفاع یا فرکانس صوت : انسان فرکانس های بین 20 تا 20000 هرتز را می شنود و فرکانس صحبت روزمره بین 500 تا 000 4هرتز است.

•طنین یا شکل ارتعاشات

امواج با فرکانس زیاد و بلند برای گوش دردناک هستند. بطوریکه در فرکانس های بالاتر از 4000 هرتز گوش بتدریج آسیب می بیند و دچار عارضه شنیدن صدای دائمی Tinnus می شود که روی اعصاب آثار ناگوار می گذارد.

صدای انفجار نیز ممکن است به پارگی پرده یا ایجاد خونریزی

داخل صماخ شود و گاهی گسیختگی زنجیره استخوانی را به وجود

آورد. آسیب دیدگی گوش داخلی غیر قابل بازگشت است.

آثار سروصدا

•عوارض روانی وعصبی : این اثر به مشخصات فیزیکی (فرکانس، فشار و شدت صدا) دارد و بطور کلی سروصدای زیاد باعث کاهش تمرکز اعصاب و فعالیت های مغزی شده، روی سلسله اعصاب اثر می گذارد و علائمی نظیر سردرد، سرگیجه، ضعف عمومی، بی خوابی و عصبیت ظاهر می شود و تداوم آن عوارض روانی ایجاد می کند.

•تداخل در ارتباطات

•خستگی و کاهش راندمان کار

•اثر فیزیولوژیک : شامل کاهش شنوایی (کری موقت یا

دائم) درد گوش، بالا رفتن فشارخون، زخم معده

قدرت شنوایی بر حسب شدت صوت

کاهش و کنترل سروصدا

می توان برای کاهش و کنترل سروصدا در کارگاههای صنعتی از روشهای تعویض وسایل کار، استفاده از ماشین های بدون سروصدا، استفاده از روش های معمول مانند روغنکاری، تعویض قطعات فرسوده استفاده از قطعات لاستیکی استفاده نمود. همچنین استفاده از گوشی ها و کلاههای مخصوص توصیه می شود.

بطور کلی برای حذف سروصداهای مزاحم می توان از روش جذب صدا (مانند وسایلی برای تخفیف ارتعاشات و جذب در سقف ها و دیوارها) و عایق کردن صدا (جدا کردن کانونهای صدا از بقیه محیط) و از بین بردن صدا در منبع (روغنکاری، اتوماتیک کردن بخشهای مختلف، سیستم ارتباطی مناسب برای جلوگیری از صحبت با صدای بلند، استفاده از کف پوش مناسب، بی صدا کردن حمل بار مثلاٌ

چرخ بجای اصطکاک) استفاده کرد.